Dienstboek

Nog niet zo lang geleden dachten verlichte geesten dat de religie definitief op haar retour was, of althans hoogstens nog in enkele reservaten aan de rand van de Nieuwe, Moderne Wereld zou overleven. Maar die conclusie bleek voorbarig. Waar in Europa de gevestigde godsdienst met stille trom leek te verdwijnen, doken onmiddellijk allerlei religieuze groepen op die op elke verlichte geest als een veel groter dreiging dan de traditionele religies zouden moeten overkomen.

Nog niet zo lang geleden dachten verlichte geesten dat de religie definitief op haar retour was, of althans hoogstens nog in enkele reservaten aan de rand van de Nieuwe, Moderne Wereld zou overleven. Maar die conclusie bleek voorbarig. Waar in Europa de gevestigde godsdienst met stille trom leek te verdwijnen, doken onmiddellijk allerlei religieuze groepen op die op elke verlichte geest als een veel groter dreiging dan de traditionele religies zouden moeten overkomen. De hang naar het mystieke, paranormale en demonische, het geloof in religieuze complottheorieën tot zelfs in de meest baarlijke nonsens, overtreft vele malen de interesse die voor wetenschap, kunst en cultuur aan de dag wordt gelegd. En intussen zijn de geïnstitutionaliseerde godsdiensten ook hier nog niet helemaal uitgeteld. De islam is een levende aanwezigheid geworden in datzelfde West-Europa, een presentie die alleen maar in belang zal toenemen en indirect ook de andere grote godsdiensten weer opnieuw op het voorplan zal brengen. Kortom, de problemen die samenhangen met de confrontatie tussen religie en moderniteit zullen ons ook in de toekomst nog veelvuldig bezighouden.

Religie in de eenentwintigste eeuw van de bekende Leuvense filosoof Herman De Dijn is een meeslepende zoektocht naar de betekenis van religie vandaag in haar relatie tot andere betekenisfenomenen zoals wetenschap, ethiek, politiek en kunst. Het gaat er daarbij niet zozeer om, te bepalen wat een religie of een religieuze levensbeschouwing nu precies definieert. De Dijn analyseert religie hier in de eerste plaats als een typisch menselijk fenomeen en als onderdeel van de manier waarop de cultuur via haar symbolische categorieën het menselijk leven en samenleven vorm geeft. De betekenis van dit fenomeen ligt minstens ten dele in het feit dat het hier, bij alle deviaties en uitwassen die ook mogelijk zijn, gaat om een in iedere cultuur verankerde eigen levensvorm van grote complexiteit en subtiliteit. Een globale verwerping van de religie zou dan ook wel eens een verwerping van de mens en het menselijke als zodanig kunnen betekenen.

Indachtig Baudelaire's adagium dat 'er op aarde niets interessanters bestaat dan de religies' ging filosoof Herman De Dijn op zoek naar de zin en betekenis van dit fascinerende fenomeen voor onze tijd. Een 'eye-opener' voor voor- en tegenstanders.

Herman De Dijn (1943) is hoogleraar aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte en voormalig vice-rector van de KU Leuven. Sinds vele jaren is hij een scherp en kritisch observator van de ontwikkelingen in de hedendaagse cultuur en maatschappij. Hij is auteur van veelbesproken boeken als Hoe overleven we de vrijheid (1997) en Taboes, monsters en loterijen. Ethiek in de laat-moderne tijd (2003).

Lees verder »